CROI 2026: CÁC TRƯỜNG HỢP THẤT BẠI KHI DÙNG PREP DẠNG TIÊM 2 LẦN 1 NĂM

Trong suốt thập kỷ qua, dự phòng phơi nhiễm HIV (PrEP) đường uống hàng ngày đã chứng minh hiệu quả bảo vệ mạnh mẽ. Tuy nhiên, rào cản về việc duy trì uống thuốc đều đặn và sự kỳ thị đối với việc giữ lo thuốc bên mình vẫn là những thách thức lớn đối với nhiều nhóm đối tượng.

Lenacapavir – Bước Đột Phá Trong Dự Phòng HIV

Lenacapavir (tên thương mại: Yeztugo) là thuốc PrEP dạng tiêm dưới da, chỉ cần tiêm 2 lần mỗi năm – một bước tiến lớn so với việc uống thuốc hàng ngày. Thuốc đã được FDA Hoa Kỳ chính thức phê duyệt vào năm 2025 sau khi các kết quả ban đầu từ nghiên cứu PURPOSE 1 và PURPOSE 2 cho thấy hiệu quả bảo vệ gần như tuyệt đối.

Kết Quả Cuối Cùng Từ CROI 2026

Tại Hội nghị CROI 2026 tổ chức tại Denver, Colorado, các nhà nghiên cứu đã công bố dữ liệu hoàn chỉnh sau 52 tuần của cả hai thử nghiệm lâm sàng có đối chứng ngẫu nhiên.

Nghiên cứu PURPOSE 1 (hơn 5.300 phụ nữ và thanh thiếu niên nữ tại vùng hạ Sahara châu Phi):

• Nhóm dùng Lenacapavir: chỉ 2 ca nhiễm HIV trên hơn 2.000 người tham gia
• Tỉ lệ nhiễm HIV: 0,07 ca/100 người-năm
• So sánh: nhóm uống PrEP hàng ngày có 77 ca nhiễm, tỉ lệ 1,94–1,98 ca/100 người-năm

Nghiên cứu PURPOSE 2 (hơn 3.200 nam quan hệ tình dục đồng giới và người đa dạng giới tính):

• Nhóm dùng Lenacapavir: 3 ca nhiễm HIV trên 2.179 người
• Tỉ lệ nhiễm HIV: 0,11 ca/100 người-năm
• So sánh: nhóm dùng F/TDF có 12 ca, tỉ lệ 0,92 ca/100 người-năm

Những Ca Nhiễm HIV Trong Nghiên Cứu – Chi Tiết Từng Trường Hợp

Trên tổng số hàng nghìn người tham gia cả hai nghiên cứu, có 5 ca nhiễm HIV xảy ra ở nhóm dùng Lenacapavir. Mỗi ca có hoàn cảnh khác nhau và cần được hiểu đúng.

Ca 1 & 2 – PURPOSE 1 (phụ nữ trẻ tại châu Phi)

Ca 1: Người tham gia bỏ lỡ mũi tiêm tuần thứ 26, sau đó chuyển sang dùng PrEP đường uống vào tuần 82 (lúc đó vẫn âm tính với HIV). Đến tuần 95 – tức hơn một năm sau mũi Lenacapavir cuối cùng – người này mới xét nghiệm dương tính.

⚠️ Lưu ý quan trọng: Đây không được coi là thất bại của thuốc. Tại thời điểm nhiễm HIV, Lenacapavir đã không còn hiệu lực bảo vệ vì người này đã bỏ lỡ mũi tiêm duy trì từ rất lâu trước đó. Nguyên nhân nhiễm là do mất bảo vệ, không phải thuốc thất bại khi đang hoạt động.

Ca 2: Người tham gia đã nhận tất cả các mũi tiêm đúng lịch và được chẩn đoán nhiễm HIV tại tuần 52. Đây là một ca nhiễm trùng đột phá thực sự – thuốc được dùng đúng cách nhưng vẫn không ngăn được HIV.

Ca 3, 4 & 5 – PURPOSE 2 (nam quan hệ đồng giới và người đa dạng giới tính)

Trong PURPOSE 2, có 3 ca nhiễm HIV ở nhóm dùng Lenacapavir.

Ca 3 & 4: Hai ca này đã được báo cáo trước đó từ kết quả trung gian. Cả hai đều đã tiêm thuốc đúng lịch, đúng liều.

Ca 5: Được công bố lần đầu tại CROI 2026. Người này nhận đầy đủ tất cả các mũi tiêm đúng hạn. Khi xét nghiệm máu tại thời điểm phát hiện nhiễm HIV ở tuần 52, nồng độ Lenacapavir trong máu vẫn đạt ngưỡng điều trị theo mục tiêu. Đây là điều khiến các nhà khoa học đặc biệt lo ngại.

Vậy Kháng Thuốc Có Phải Nguyên Nhân Không?

Nhà nghiên cứu Stephanie Cox từ Gilead Sciences đã phân tích đột biến kháng thuốc ở cả 5 ca và phát hiện 4 trong 5 người có đột biến kháng Lenacapavir sau khi nhiễm HIV.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu đúng là:

• Các đột biến kháng thuốc này xuất hiện sau khi virus xâm nhập vào cơ thể, không phải trước
• Đây không phải kháng thuốc lây truyền từ người khác – vì các nghiên cứu trước đó cho thấy đột biến loại này chưa lưu hành rộng rãi trong cộng đồng
• Vì vậy, kháng thuốc không phải nguyên nhân gây nhiễm HIV – mà là hệ quả xảy ra sau khi nhiễm

Nói đơn giản: virus xâm nhập trước, rồi mới phát triển đột biến kháng thuốc sau – không phải ngược lại.

Đến nay, câu hỏi cốt lõi "Tại sao thuốc không bảo vệ được 4 người đó dù nồng độ trong máu đạt chuẩn?" vẫn chưa có lời đáp. Các nhà nghiên cứu khẳng định đang tiếp tục điều tra chuyên sâu.

Ý Kiến Chuyên Gia

Tiến sĩ Hyman Scott, Giám đốc Y tế của San Francisco AIDS Foundation, nhận định:

"Các nghiên cứu về Lenacapavir PrEP được trình bày tại CROI 2026 một lần nữa khẳng định rằng lựa chọn này có hiệu quả cực kỳ cao trong việc ngăn ngừa HIV. Các ca nhiễm đột phá rất quan trọng để đánh giá, nhưng cực kỳ hiếm gặp trong số hàng nghìn người tham gia nghiên cứu."

Điều Này Có Nghĩa Gì Với Bạn?

Lenacapavir vẫn là một trong những lựa chọn PrEP hiệu quả nhất hiện có. Tỉ lệ thất bại cực kỳ thấp – thấp hơn nhiều so với PrEP uống hàng ngày nếu người dùng không tuân thủ đúng. Tuy nhiên, không có biện pháp phòng ngừa nào bảo vệ 100%, và việc theo dõi sức khỏe định kỳ vẫn là điều cần thiết.

Nếu bạn quan tâm đến PrEP dạng tiêm hoặc muốn tìm hiểu thêm, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở y tế chuyên về HIV/AIDS gần bạn nhất.