Nhìn lại những trường hợp đã chữa khỏi HIV đến 2026

1. Họ đã được chữa khỏi như thế nào ?

Tất cả các ca được ghi nhận đều có điểm chung: bệnh nhân bị ung thư máu và cần ghép tế bào gốc dị thể (allo-SCT) để điều trị ung thư. Không ai ghép vì điều trị HIV.

Nguyên lý gồm ba phần xảy ra đồng thời:

Phần 1 Phá hủy hệ miễn dịch cũ: Hóa trị hoặc xạ trị liều cao trước ghép tiêu diệt phần lớn tế bào máu của bệnh nhân, bao gồm các tế bào T CD4+ đang nhiễm HIV.

Phần 2 Thay thế bằng hệ miễn dịch mới: Tế bào gốc từ người hiến phát triển thành toàn bộ hệ miễn dịch mới. Nếu người hiến có đột biến CCR5Δ32 đồng hợp tử, hệ miễn dịch mới này gần như không thể bị HIV xâm nhập.

Phần 3 Graft-versus-Reservoir (GVR): Tế bào miễn dịch mới từ người hiến nhận ra và tấn công các tế bào nhiễm HIV còn sót lại của người nhận

2. Dòng thời gian

1. Berlin Patient (Timothy Ray Brown) 2009

Nơi: Berlin, Đức | Tạp chí: NEJM (2009)

Timothy Ray Brown là người đầu tiên được chữa khỏi HIV và vẫn là ca được nghiên cứu nhiều nhất. Ông nhiễm HIV từ những năm 1990 và phát triển bệnh bạch cầu cấp dòng tủy (AML). Bác sĩ Gero Hütter tại Charité Berlin đã có ý tưởng táo bạo: tìm người hiến tế bào gốc có CCR5Δ32 đồng hợp tử , loại đột biến làm tế bào gần như không có CCR5 trên bề mặt tế bào.

Brown trải qua hai lần ghép tế bào gốc kết hợp hóa xạ trị cực mạnh, suýt chết trong quá trình điều trị. Nhưng kết quả: HIV biến mất. Ông sống thêm 13 năm không cần ARV, và chỉ mất năm 2020 vì ung thư tái phát, không phải HIV.

Bài học: CCR5Δ32 đồng hợp tử có vài vai trì quan trọng trong việc loại bỏ HIV. Nhưng cách điều trị này cực kỳ nguy hiểm và không thể áp dụng rộng rãi.

2. London Patient (Adam Castillejo) 2019

Nơi: London, Anh | Tạp chí: Nature (2019)

Adam Castillejo, người tự tiết lộ danh tính năm 2020 là ca thứ hai. Ông ghép tế bào gốc CCR5Δ32 đồng hợp tử để điều trị u lympho Hodgkin với phác đồ nhẹ hơn Berlin Patient nhiều. Ông không bị GVR nặng, không cần xạ trị toàn thân.

Kết quả vẫn giống bệnh nhân Berlin, HIV biến mất, đã dừng ARV nhiều năm và vẫn khỏe mạnh tính đến 2025.

Bài học: Không nhất thiết luôn phải thực hiện hóa xạ trị mạnh, CCR5Δ32 đồng hợp tử có thể đủ khả năng loại bỏ HIV dù dùng các biện pháp yếu hơn.

3. Düsseldorf Patient (Marc Franke) 2023

Nơi: Düsseldorf, Đức | Tạp chí: Nature Medicine (2023)

Marc Franke, người công khai danh tính năm 2023 là ca thứ ba được tuyên bố chữa khỏi. Ông ghép tế bào gốc CCR5Δ32 đồng hợp tử để điều trị AML hơn một thập kỷ trước và dừng ARV gần 5 năm. Điểm đặc biệt của trường hợp này là người hiến là phụ nữ, chứng minh rằng sự khác biệt giới tính giữa người hiến và người nhận không ảnh hưởng đến kết quả.

Bài học: Giới tính người hiến không phải yếu tố quyết định.

4. New York Patient 2022

Nơi: New York, Mỹ | Tạp chí: Cell (2023)

Ca này đặc biệt vì người nhận là phụ nữ da màu, nhóm dân số này gần như không có CCR5Δ32 đồng hợp tử tự nhiên. Giải pháp: ghép kết hợp tế bào máu cuống rốn từ trẻ sơ sinh có CCR5Δ32 đồng hợp tử + tế bào gốc từ người thân bán phù hợp HLA (không có đột biến).

Kết quả: HIV biến mất. Cô dừng ARV 3 năm sau ghép và vẫn không tái phát.

Bài học: Mở ra hướng điều trị cho người không phải gốc Bắc Âu, nhóm vốn không có người hiến CCR5Δ32 phù hợp.

5. City of Hope Patient 2022

Nơi: California, Mỹ | Tạp chí: NEJM (2024)

Một người đàn ông 66 tuổi nhiễm HIV hơn 30 năm, được ghép tế bào gốc CCR5Δ32 đồng hợp tử để điều trị AML. Sau hơn 17 tháng dừng ARV, không có dấu hiệu HIV tái phát. Là ca lớn tuổi nhất được ghi nhận tính đến thời điểm đó.

Bài học: Tuổi cao không phải rào cản, HIV vẫn có thể bị thanh thải dù đã nhiễm hơn ba thập kỷ.

6. Geneva Patient (Romuald) 2023

Nơi: Geneva, Thụy Sĩ | Tạp chí: Nature Medicine (2024)

Ca này gây chấn động khoa học nhất tính đến thời điểm đó. Romuald, người tự công bố nhiễm HIV từ 1990, phát triển ung thư mô liên kết ác tính hiếm gặp (biphenotypic sarcoma) năm 2018. Không tìm được người hiến CCR5Δ32, bác sĩ quyết định ghép với người hiến CCR5 bình thường (wild-type) lần đầu tiên trong lịch sử.

Điều không ai dám hy vọng đã xảy ra: HIV không tái phát, tính đến 2024 đã hơn 3 năm dừng ARV. Tế bào của ông vẫn có CCR5, vẫn có thể bị HIV xâm nhập về mặt lý thuyết nhưng không có virus nào được phát hiện.

Cơ chế giải thích: GVR kéo dài kết hợp điều trị bằng ruxolitinib (thuốc ức chế JAK) có thể đã giúp thanh thải kho virus triệt để.

Bài học to lớn nhất: CCR5Δ32 không phải điều kiện bắt buộc để chữa khỏi HIV.

7. Berlin Patient Thứ Hai (Patient B2) 2025

Nơi: Berlin, Đức | Tạp chí: Nature (12/2025)

Người đàn ông 60 tuổi này nhận tế bào gốc từ người hiến CCR5Δ32 dị hợp tử, chỉ một bản sao đột biến, không phải hai. Lý thuyết cũ cho rằng điều này không đủ để chữa khỏi HIV. Nhưng sau hơn 6 năm dừng ARV, HIV vẫn không tái xuất.

Bài học: Mở rộng lựa chọn, không cần bắt buộc phải là người CCR5Δ32 đồng hợp tử, vốn chỉ chiếm 1% dân số Bắc Âu, CCR5Δ32 dị hợp tử chiếm 16% dân số Bắc Âu

8. French Patient 2024

Nơi: Pháp | Công bố: HIV Drug Therapy Glasgow 2024

Một phụ nữ Pháp ngoài 50 tuổi, nhiễm HIV từ 1999, phát triển AML năm 2020. Ghép tế bào gốc từ người hiến CCR5Δ32 đồng hợp tử. Dừng ARV tháng 10/2023 và đến đầu 2025 vẫn chưa tái phát.

Bài học: Thêm một ca nữa khẳng định rằng phác đồ không nhất thiết phải bao gồm hóa xạ trị mạnh như bệnh nhân Berlin đầu tiên.

9. Chicago Patient 2025

Nơi: Chicago, Mỹ | Công bố: CROI 2025, Abstract 531

Ca đặc biệt nhất về mặt lâm sàng: người đàn ông 67 tuổi ghép tế bào gốc CCR5Δ32 đồng hợp tử để điều trị AML. Lần đầu dừng ARV thì HIV tái phát. Bác sĩ cho dùng lại ARV, chờ 2 năm rồi dừng lần hai. Lần này: duy trì thuyên giảm 10 tháng và vẫn đang được theo dõi.

Đây là ca đầu tiên cho thấy HIV tái phát sau ghép không có nghĩa là thất bại vĩnh viễn , vẫn còn nhiều hơn 1 cơ hội.

Bài học: Linh hoạt hơn trong chiến lược dừng ARV sau điều trị.

10. Oslo Patient 2025

Nơi: Oslo, Na Uy | Công bố: CROI 2025, Abstract 532

Người đàn ông 58 tuổi nhiễm HIV 14 năm, phát triển hội chứng loạn sản tủy (myelodysplastic syndrome). Ghép tế bào gốc từ anh trai ruột có CCR5Δ32 đồng hợp tử , đây là ca hiếm hoi có người hiến là thành viên gia đình. Bị GvHD nặng, điều trị bằng ruxolitinib. Dừng ARV và duy trì thuyên giảm 2 năm.

Bài học: Ruxolitinib, thuốc điều trị GvHD có thể đóng vai trò kép: vừa kiểm soát GvHD, vừa giúp giảm kho HIV.

3. Kết Luận

Từ một ca duy nhất năm 2009 đến gần mười ca vào đầu 2026, HIV đang dần bị loại bỏ hoàn toàn, dù mới chỉ ở một số ít người may mắn. Dù vậy phương pháp trên vẫn sẽ không được phổ biến với người nhiễm HIV thông thường, vì rủi ro nó mang lại lớn hơn rất nhiều những gì họ nhận được. Để chấm dứt HIV , cần một phương pháp an toàn, áp dụng được cho tất cả mọi người.

Nguồn Tham Khảo

1. amfAR. Curing HIV — How Far Have We Come? amfar.org. Updated December 2025.
2. aidsmap.com. Two more people with HIV may be cured after stem cell transplants. March 2025.
3. Hütter G, et al. Long-term control of HIV by CCR5 Delta32/Delta32 stem-cell transplantation. NEJM. 2009. DOI: 10.1056/NEJMoa0802905
4. Gupta RK, et al. HIV-1 remission following CCR5Δ32/Δ32 haematopoietic stem-cell transplantation. Nature. 2019.
5. Jensen BO, et al. In-depth virological and immunological characterization of HIV-1 cure after CCR5Δ32/Δ32 HSCT. Nature Medicine. 2023.
6. Hsu J, et al. HIV-1 remission and possible cure in a woman after haplo-cord blood transplant. Cell. 2023.
7. Sáez-Cirión A, Calmy A, et al. Sustained HIV remission after allo-HSCT with wild-type CCR5 donor cells. Nature Medicine. September 2024.
8. Gaebler C, Kor S, Allers K, et al. Sustained HIV-1 remission after heterozygous CCR5Δ32 stem cell transplantation. Nature. December 2025. DOI: 10.1038/s41586-025-09893-0
9. Rubinstein P, et al. Abstract 531. CROI 2025, San Francisco. March 2025.
10. Trøseid M, et al. Abstract 532. CROI 2025, San Francisco. March 2025.