Tôi xét nghiệm Combo Ag/Ab máy ra âm tính, nhưng chỉ số là 0.7 có quá cao không ?

Hôm nay bạn nhận kết quả xét nghiệm HIV , bạn đọc thấy bản thân âm tính nhưng tại đó kèm theo một chỉ số "0.7" , ủa kỳ vậy ? Sao nó không phải 0 ? Có khi nào hiện tại sớm qua xét nghiệm không ra nên có chỉ số này không ?

Không cần lo , hầu hết mọi người đều nghĩ như bạn. Thậm chí, bác sĩ hay kỹ thuật viên đôi khi cũng không thể diễn giải con số này cho bạn. Nhưng bài viết này sẽ giải thích dễ hiểu và đơn giản nhất để ngay cả người không học về Y cũng có thể hiểu

1. Xét Nghiệm Combo Ag/Ab Tìm Gì Trong Máu Của Bạn?

Khi bạn làm xét nghiệm HIV Ag/Ab, phòng xét nghiệm đang tìm kiếm hai thứ khác nhau trong mẫu máu của bạn:

Ag: Kháng nguyên p24 Đây là mảnh protein, hay có thể hiểu là 1 phần cơ thể của virus HIV. Khi virus mới xâm nhập cơ thể và đang nhân lên mạnh, nó "thả" ra những mảnh protein này vào máu. Xét nghiệm tìm thấy p24 = phát hiện virus trực tiếp.

Ab: Kháng thể kháng HIV Đây là "vũ khí" do chính cơ thể bạn tạo ra để chống lại HIV. Sau khi nhiễm, cơ thể mất thêm 3–12 tuần mới sản xuất đủ kháng thể để xét nghiệm phát hiện được.

2. Kết Quả Trả Về Đọc Như Thế Nào?

Dạng chữ: Reactive / Non-Reactive ( Phản ứng / Không phản ứng )

Đây là cách trả kết quả phổ biến nhất:

Dạng số: Chỉ Số S/CO

Nhiều phòng xét nghiệm trả kết quả kèm theo một con số, ví dụ:

HIV Ag/Ab Combo: S/CO = 0.08 → Non-Reactive

S/CO là gì? S/CO = Signal / Cutoff = Tín hiệu đo được ÷ Ngưỡng của máy

Máy xét nghiệm đo độ sáng hoặc tín hiệu điện từ phản ứng trong mẫu máu. "Cutoff" là ngưỡng mà nhà sản xuất thiết lập để phân biệt âm/dương tính.

Quy tắc đọc số:

Ví dụ thực tế:

• S/CO = 0.08 → Rất âm tính, yên tâm
• S/CO = 0.85 → Vẫn âm tính, nhưng nên xét nghiệm lại nếu còn trong cửa sổ
• S/CO = 1.3 → Reactive, nhưng chưa chắc nhiễm HIV — cần xác nhận
• S/CO = 15.6 → Reactive mạnh, xác suất nhiễm HIV cao — vẫn cần xác nhận

⚠️ Lưu ý quan trọng: Con số S/CO không phải nồng độ virus trong máu của bạn. S/CO = 15 không có nghĩa là "nhiều HIV hơn" S/CO = 2. Đây chỉ là mức độ tín hiệu của máy đo, không dùng để so sánh mức độ nhiễm.

2.5. Giải Thích Sâu Hơn: S/CO và COI

Nếu bạn cầm hai tờ kết quả từ hai phòng xét nghiệm khác nhau, bạn có thể thấy ở phần đơn vị chỉ số khác nhau:

• Phòng dùng máy Abbott ARCHITECT → in ra S/CO
• Phòng dùng máy Roche Elecsys / Cobas → in ra COI

Chúng khác tên nhưng về nguyên lý là giống nhau: tín hiệu đo được ÷ ngưỡng cắt của máy. Tuy nhiên có một vài điểm khác biệt nhỏ đáng biết.

Máy Abbott ARCHITECT — Chỉ Số S/CO

Tín hiệu đo được bởi máy ARCHITECT là RLU (Relative Light Units) đơn vị ánh sáng tương đối phát ra từ phản ứng hóa học phát quang (chemiluminescence) trong mẫu máu. Chỉ số S/CO được tính bằng cách lấy RLU của mẫu bệnh nhân chia cho RLU của dung dịch chuẩn (calibrator) đã được thiết lập sẵn cho từng lô thuốc thử. Mẫu có S/CO ≥ 1.00 được coi là Reactive; S/CO < 1.00 là Non-Reactive.

Điều quan trọng ít ai biết: khi một mẫu cho kết quả Reactive lần đầu, nhà sản xuất yêu cầu phải xét nghiệm lại 2 lần nữa (retest in duplicate). Chỉ khi cả hai lần retest vẫn Reactive thì mới gọi là "Repeatedly Reactive" lúc đó mới ghi vào tờ xét nghiệm của bạn là có phản ứng. Vì vậy, nếu bạn nhận kết quả " Có phản ứng " , thì phòng lab đã thực hiện ít nhất 2 lần xét nghiệm để xác nhận

Bản chất kỹ thuật: tín hiệu S/CO phản ánh mức độ ánh sáng phát ra từ phản ứng miễn dịch, và có mối tương quan trực tiếp giữa lượng kháng nguyên/kháng thể HIV trong mẫu với RLU đo được.

Máy Roche Elecsys / Cobas — Chỉ Số COI

Máy Elecsys của Roche cũng đo chemiluminescence nhưng dùng công nghệ electrochemiluminescence (ECLIA) phát quang điện hóa, khác với CMIA của Abbott. Kết quả được trả dưới dạng COI (Cutoff Index), tính tự động bằng cách so sánh tín hiệu phát quang của mẫu với giá trị ngưỡng cắt được tính từ dung dịch chuẩn nội bộ.

Quy tắc đọc hoàn toàn giống S/CO: COI < 1.0 là Non-Reactive (âm tính), COI ≥ 1.0 là Reactive (dương tính sàng lọc) và các mẫu Reactive ban đầu cũng phải được xét nghiệm lại 2 lần trước khi kết luận.

Vậy Tại Sao Con Số COI Thường Cao Hơn S/CO Rất Nhiều?

Đây là câu hỏi nhiều người thắc mắc khi thấy kết quả Roche ghi COI = 450 trong khi Abbott ghi S/CO = 12 dù cùng một loại mẫu.

Lý do: hai hãng dùng công thức tính ngưỡng cắt (cutoff) khác nhau, từ đó ra đơn vị "tỉ lệ" khác nhau. Tín hiệu thô của Roche (RLU điện hóa) và Abbott (RLU miễn dịch) không so sánh trực tiếp được. Quan trọng hơn: giá trị COI trung bình của nhóm dương tính thật (true positive) trong nghiên cứu Roche Elecsys tại Trung Quốc là 643.5, trong khi nhóm dương tính giả (false positive) chỉ là 3.17, một khoảng cách rất lớn giúp phòng xét nghiệm phân biệt.

Vùng Xám — Khi Kết Quả Nằm Gần Ngưỡng

Cả Abbott lẫn Roche đều xác nhận trong tài liệu nhà sản xuất rằng: mẫu có chỉ số gần ngưỡng 1.0 (ví dụ S/CO = 1.05 hoặc COI = 1.1) là vùng dễ dao động nhất giữa các lần đo. Nghiên cứu đánh giá Abbott ARCHITECT trên hơn 10.000 mẫu cho thấy: sau khi retest, specificity tăng đáng kể , tức là nhiều kết quả Reactive ban đầu đã trở thành Non-Reactive sau khi làm lại, đặc biệt với các mẫu có S/CO thấp.

Nói dễ hiểu hơn: nếu bạn nhận được kết quả S/CO = 1.2 hoặc COI = 1.3, đừng hoảng loạn và cũng đừng vội kết luận. Đây là vùng xám cần được xét nghiệm lại đúng quy trình tại phòng xét nghiệm. Và thường nó sẽ ra âm tính .

3. Thời Gian Cửa Sổ

Thời gian cửa sổ là khoảng thời gian từ lúc nhiễm HIV đến lúc xét nghiệm phát hiện được. Trong khoảng này, dù bạn đã nhiễm HIV, kết quả vẫn trả về âm tính vì lượng Ag và Ab chưa đủ để máy đo. Và quan trọng là mỗi xét nghiệm có thời gian cửa sổ khác nhau.Với xét nghiệm Ag/Ab combo chạy máy tại phòng xét nghiệm:

Câu Hỏi Thường Gặp

❓ S/CO = 0.95, gần bằng 1 , tôi có đáng lo không? Kết quả vẫn là Non-Reactive (âm tính). Nếu bạn thực hiện sau nguy cơ 45 ngày, có thể khẳng đinh an toàn .

❓ Tôi nhận được kết quả Reactive, có chắc mình nhiễm HIV không? Chưa chắc. Reactive ở bước sàng lọc đầu tiên có thể là dương tính giả , xảy ra ở một số người do nhiều nguyên nhân không liên quan đến HIV (mang thai, một số bệnh tự miễn, nhiễm trùng khác). Phải làm xét nghiệm xác nhận mới kết luận được. Hãy bình tĩnh và liên hệ cơ sở y tế ngay.

❓ Xét nghiệm sau 3 tuần âm tính, tôi có an toàn không? Chưa, mặc dùng khả quan nhưng không thể kết luận. Với xét nghiệm máy, cần 45 ngày để có thể khẳng định .

❓ Xét nghiệm HIV Ag/Ab ở đâu tại TP.HCM? Bạn có thể đến các cơ sở tư vấn xét nghiệm HIV tự nguyện (VCT) tại bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới, BV Da Liễu TP.HCM, hoặc các phòng khám tư nhân có dịch vụ xét nghiệm STI.

Nguồn Tham Khảo

1. Abbott ARCHITECT HIV Ag/Ab Combo Package Insert (G2-6108/R02). FDA. accessdata.fda.gov/media/116836/download
2. Roche Diagnostics. Elecsys HIV combi PT — Package Insert. TGA Australia. assets.roche.com. 2021.
3. Roche Diagnostics. Elecsys HIV Duo — Summary of Safety and Effectiveness. FDA. fda.gov/media/137043. 2020.
4. Egan JE et al. Evaluation of the Performance of the Abbott ARCHITECT HIV Ag/Ab Combo Assay. Journal of Clinical Virology. 2011. DOI: 10.1016/j.jcv.2011.09.019. ScienceDirect.
5. Xia H et al. An Analysis of Predictive Sample-to-Cutoff Index for HIV Infection Confirmation Using Elecsys® HIV Combi PT Assay. International Journal of Clinical Practice. 2022. PMC9385312.
6. Delaney KP et al. Evaluation of the Abbott ARCHITECT HIV Ag/Ab Combo Assay for determining recent HIV-1 infection. PLOS One. 2021. PMC8248699.
7. Branson BM et al. Analytical and Clinical Performance Evaluation of the Elecsys HIV combi PT Assay on the cobas e 602 Analyzer. American Journal of Clinical Pathology. 2019. PMC6396746.
8. NIH AIDSinfo. Understanding HIV Test Results. clinicalinfo.hiv.gov. 2024.
9. CDC. HIV Testing — Types of HIV Tests. cdc.gov/hiv. Updated 2024.
10. aidsmap.com. HIV Testing — The Window Period. Updated 2024.